Wij zijn de tijden!

Het zijn slechte tijden! Het zijn moeilijke tijden! Dat zeggen de mensen tenminste. Laten we liever goed leven, dan worden de tijden vanzelf goed. Wij zijn de tijden. Zoals wij zijn, zo zijn de tijden.’ (Aurelius Augustinus)

Ambtenaren klagen veel, tenminste... dat zeggen de mensen. Binnen het ambtenarenapparaat lijken de docenten nog wel weer een uitzondering. 'Zij klagen nog meer'... dat zeggen de mensen tenminste. En laten we eerlijk zijn, er is in het onderwijs ook veel beklagenswaardig. Eindeloze werkdruk, lastige ouders, ongemotiveerde leerlingen, zeurende directieleden en een veeleisend 'Den Haag' zijn allemaal van de partij om de zuchtende docent een nog zwaarder bestaan te geven. 

'Wees proactief! (...) als je kunt.' Zo begint Stephen Covey een van zijn kenmerken van effectief leidinggeven. Dat eerste (proactief zijn) is belangrijk, hij werkt dat uit door te stellen dat wij niet 'het resultaat zijn van onze omstandigheden maar dat we het resultaat zijn van onze beslissingen'. Maar tegelijkertijd past ons een nuchterheid in dat tweede deel (...als het kan) van dit kenmerk. Je moet proactief zijn op de vlakken waarop je invloed hebt. Juist daar waar je beslissingen daadkracht hebben, daar gebeurt het. En al die dingen die feitelijk buiten je cirkel van invloed liggen? Daar kun je je energie beter maar niet op verspillen. 

Ja! Reken maar! Klagen kost vreselijk veel energie. Toegegeven, soms is het ook heel erg lekker om te doen, maar een klagende levenshouding kost jezelf en je omgeving bakken vol energie, zeker als je klaagt over de dingen die buiten je mogelijkheden liggen. Covey adviseert ons om daar juist heel relaxed in te zijn.

Zijn voorbeeld van een (in Nederland haast typerende) treinreis blijft me altijd bij. Als je trein vertraging heeft terwijl je daardoor te laat op je afspraak dreigt te komen, dan is dat mateloos frustrerend. Maar zo lang als dat de deuren dicht zitten en je trein ergens stil staat te wachten, kun je niks. Geniet dan maar gewoon van je rust. Als de trein uiteindelijk het perron op rijdt, zorg dat je dan klaar staat bij de deur. Zodra die namelijk open gaat, breek je weer in in je cirkel van invloed en is het 'rennen maar!'. Klagen over ouders, helpt meestal niemand. Mijn invloed op 'Den Haag' blijft meestal op nul steken. Maar wat nu als je die ouders eens uitnodigt en actief aanspreekt? Die luie en ongemotiveerde klas is een probleem, maar je wijzigt een complete groep niet zomaar. Wat nu als je hun stem eens serieus neemt?

Augustinus gaat verder, dieper. Hij is meer confronterend. De tijden zijn moeilijk, de tijden zijn slecht. De school is moeilijk, de leerlingen zijn slecht. Of... zijn we dat zelf?

De SS was in de Tweede Wereldoorlog overduidelijk een slechte organisatie. Daar is in de wereld nogal over geklaagd, ook tijdens de oorlog al. Kurt Gerstein maakte deel uit van die slechte organisatie maar gebruikte zijn lidmaatschap om de misstanden van o.a. de Holocaust op de agenda te krijgen bij de Geallieerden. Zijn invloed bleek triest genoeg heel erg tegen te vallen, maar toch ging hij door. Al zouden we met een constructief aankaarten van problemen misschien weinig bereiken, dan nog kunnen we altijd beter een 'goed mens in een slechte organisatie' zijn dan dat we een 'klagend mens zonder zelfinzicht' blijven. 'Wij zijn de tijden!'.